Yaşamını kaybetmek, ölmek… Ölüm ve çocuk yan yana anılması zor iki sözcük. Bir çocuğun ölmesi “doğal” değildir. Çocuk büyür gelişir ve yaşar, doğal olan budur. “Ölüm” yetişkinliğe aittir. Belki de yaş almışlığa… Oysa Türkiye’de her yıl ortalama en az 700 çocuk önlenebilir sebeplerden dolayı yaşamını kaybediyor.

Türkiye 1990 yılında BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne taraf olduğunda, çocukların haklarıyla ilgili temel üç yükümlülüğü kabul etti: Çocukların haklarını ihlal etmeyecek, başkalarının ihlalinden çocukları koruyacak ve çocukların hak ve özgürlüklerinin yaşama geçmesini sağlayacak. 

cocugunyasamhakki.org.tr,  1990 yılında BM Çocuk Hakları Sözleşmesini imzalayan ve bu üç temel yükümlülüğü kabul eden Türkiye’de çocukların maruz kaldığı ve ölümle sonuçlanan yaşam hakkı ihlallerini görünür kılmayı hedefleyen dijital bir veri tabanıdır.

Elbette yaşamını kaybeden çocuklar veri tabanındaki bir sayıdan çok daha fazlası… Şair Haydar Ergülen’in dediği gibi “Bir çocuğun ölümü yalnızca kendi ölümü değildir, başka çocukların da ölümüdür. Onun ölümüne neden olanların çocuklarının da ölümüdür. Bir çocuğun ölümü ağırdır, uzundur, yazılması zordur. Bir çocuğun ölümü büyüktür ve çocuk ölür, ölümü büyür. Ölümün büyüdüğü bir yerde ise her şey küçülür, ülke de, cennet de, hayat da, gelecek de, düşler de. Büyükler mi? Onlar zaten küçüktür”.

Peki yazması da sayması da şairin dediği kadar zorsa, bu veri tabanının faydası ne?

FİSA Çocuk Hakları Merkezi; “Çocuklar İçin Adalet programı kapsamında hazırladığı bu veri tabanını; ölümle sonuçlanan çocuğun yaşam hakkı ihlallerini görünür kılarak, kamuoyunun dikkatini çekmeyi ve kamu idaresinin yükümlülüklerini hatırlatarak, oluşturulacak politikalarda, otoritelerin tutum ve davranışlarında dönüşüm sağlamaya katkı vermek amacıyla hazırladı.

Çünkü bu veri tabanı her türlü kısıtlılığına karşın;

• Çocukların yaşamını nasıl kaybettiğini görünür kılarak onların sağlıklı, onurlu, mutlu ve barış içerisinde nasıl yaşayacağına dair politikalar geliştirmek için önemli bilgiler, ipuçları içermekte.
• 100 yıllık Cumhuriyetin, çocuklara ilişkin -en azından- son 35 yıllık süreçte ki muamelesini tartıştırma olanağı yaratıp, geleceğe dair bir perspektif oluşmasına katkı verme niteliğine sahip bir zemin oluşturmakta.
• Türkiye’nin -ve elbette dünyanın- politik, ekonomik vb. süreçlerinde ortaya çıkan durumlardan  çocukların nasıl etkilendiğini dair verileri açıkça gösteriyor. Bu da çocuk haklarına ilişkin etkili, nitelikli ve bütüncül  değerlendirmeler yapmaya kolaylık sağlıyor.
• Çocuğun yaşam hakkı ihlallerinde gerçekleşen cezasızlığın ortadan kaldırılması ve adalete erişim çalışmaları için kaynak niteliği taşıyor.
• Çocukların maruz kaldığı ihlallerin geçmişin karanlık sayfalarından çıkartılması için hafızalaştırma ve yüzleşme çalışmalarına ilişkin elverişli bir arşiv yaratıyor.

Çocuğun yaşam hakkı BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesin açıkça şöyle tanımlanmaktadır:

1. Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu kabul ederler. 
2. Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azamî çabayı gösterirler.
3. madde, BM Çocuk Hakları Komitesi tarafından genel ilke olarak belirlenen haklardan biridir. Bu ilkeyle, diğer belgelerde de evrensel insan hakları ilkelerinden biri olarak üstün tutulan temel yaşama hakkı ile birlikte, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi azami çaba gösterme yükümlülüğü devletlerdedir. Buna göre devletler çocukların yaşam hakkını ihlal etmeyecek ve aynı zamanda koruyacaktır. Buna göre çocukların maruz kaldığı yaşam hakkı ihlalleri iki temel kategoriye ayrılır:

A – Devlet Eliyle Ortaya Çıkan Yaşam Hakkı İhlalleri: Kamu idaresinin yaşam hakkını ihlal etmeme yükümlüğünü yerine getirmemesi sebebiyle ortaya çıkan ve ölümle sonuçlanan yaşam hakkı ihlalleridir.

B- Devlet Önlem Almadığı İçin Ortaya Çıkan Yaşam Hakkı İhlalleri: Kamu idaresinin düzenleme, denetleme vb. yollarla yaşam hakkının ihlalini engelleme yükümlülüğünü yerine getirmemesi yani önlem almadığı ya da bunu ihmal ettiği sebebiyle ortaya çıkan ve ölümle sonuçlanan yaşam hakkı ihlalleridir.

cocugunyasamhakki.org  veri tabanında, şu anda 1990 – 2023 yılları arasında çocukların maruz kaldığı “Devlet Eliyle Ortaya Çıkan Yaşam Hakkı İhlallerine” ilişkin veriyi kullanıma açıyoruz.  Diğer kategori tamamlandığında veri tabanının tamamına erişebilir olacaksınız…

Yaşamını kaybeden çocuklara ve anılarına saygıyla…